Geçmişten Günümüze Geleneksel Midyat Hasır Sanatı
Midyat Hasırı Nedir ve Tarihçesi
Midyat hasır sanatı, Mezopotamya’nın en eski yerleşim yerlerinden biri olan Mardin Midyat’ta, asırlardır Süryani ustaların ellerinde şekillenerek günümüze ulaşmış çok özel bir gümüş örme zanaatıdır. Genellikle Trabzon hasırı ile karıştırılsa da, Midyat hasırı tamamen kendine özgü örgü tekniği, esnek yapısı ve asil duruşuyla ayrışır. Gümüş tellerin ilmek ilmek, adeta bir kumaş gibi dokunmasıyla üretilen bu takılar; şahmeranlardan bilekliklere, takı setlerinden kolyelere ve küpelere kadar geniş bir yelpazede Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından da korunan coğrafi işaretli el sanatlarımızın en nadide örneklerindendir.
Külçeden Takıya: Midyat Hasırının Yapım Aşamaları
Sümer Telkari tezgahlarında bir sanat eserine dönüşen Midyat hasırının arkasında, ustanın sabrı ve milimetrik el işçiliği yatmaktadır. Gerçek bir Midyat hasırının ocaktan mağaza vitrinine uzanan yolculuğu şu şekildedir:
1. Saf Gümüşün Eritilmesi ve Tel Çekimi
Her şey, 925 ayar olarak titizlikle ayarlanan has gümüşün yüksek ısıda eritilerek çubuklar haline getirilmesiyle başlar. Bu gümüş çubuklar, özel silindirlerden geçirilerek belirli bir inceliğe ulaştırılır. Tellerin esnekliğini koruması için ateşle ısıl işlem (tavlama) yapılır ve ardından tel haddelerinden çekilerek yaklaşık 30 ila 40 mikron (saç teli inceliğinde) mikronluk mikron ince tellere dönüştürülür.
2. Eşsiz Örgü Tekniği ve Şerit Hasırın Doğuşu
Mikronluk inceliğe gelen gümüş teller, ustalarımız tarafından geleneksel örgü kalıpları kullanılarak tamamen elde ilmek ilmek dokunur. Midyat hasır örme tekniğinin en büyük sırrı ve kalitesi buradadır: Ortaya çıkan hasır şeritlerin önü, arkası veya yanı; ne tarafından bakarsanız bakın tamamen aynı kusursuz görünme ve pürüzsüzlüğe sahiptir.
3. Tezgah İşçiliği, Kaynak ve Tasarım Çeşitliliği
Tezgaha gelen bu el emeği hasır şeritler; bileklik, gerdanlık, şahmeran, eldiven, kolye, halhal veya küpe tasarımları için istenilen milimetrik ölçülerde kesilir.
- Örgü ve Püskül Formu: Eğer ürün tasarımı örgü formunda ise 2 veya 3 hasır şerit bir arada örülerek kullanılır. Tasarıma göre hasıra ürünün püskül bölümlerinde estetik ve hareketli bir zarafet detayı olarak da yer verilebilir.
- Motif Birleştirme: Kesilen hasırlar, tezgahta ustalar tarafından tamamen elde yapılmış olan geleneksel telkari motiflerle kaynak yapılarak ya da yine Midyat'ın simgesi olan Anadolu Motifleri kullanılmış kilit kapakları veya bağlantılarla birleştirilir.
4. Ağartma, Cila ve Soğuk Mine Sanatı
Kaynak aşaması biten takıların gümüş rengini parlatmak için özel tekniklerle ağartma işlemi yapılır. Ardından zımpara ve cila tezgahına giren takıların üzerindeki tüm küçük çapaklar alınarak temizlenir ve özel tel fırçalarla göz alıcı parlaklığına kavuşturulur.
- Geleneksel motiflerin üzerine, gelen sipariş ve tasarımlara göre usta eliyle soğuk mine veya özel renklendirme boyaları işlenir.
5. Son Dokunuş ve Kalite Kontrol
Mine işleminden sonra ürünler, gümüşün dokusunu sabitleyen ve son parlaklığını veren bilye dolabına atılır. Dolaptan çıkan takılar, Sümer Telkari'nin yüksek standartlarındaki son kalite kontrolünden geçerek paketlenir ve mağaza tezgahlarımızdaki yerini alır.
Midyat Hasırı ile Trabzon Hasırı Arasındaki Farklar Nelerdir?
Gümüş takı dünyasında sıkça karıştırılan bu iki sanat arasındaki temel farklar şunlardır:
- Doku ve Esneklik: Trabzon hasırı daha sert, kalıp gibi ve geniş şeritler halinde örülürken; Midyat hasırı dantel gibi zarif, dökümlü ve vücut hatlarına (özellikle el ve bilek yapısına) tam uyum sağlayan daha yumuşak, esnek bir yapıya sahiptir.
- Motif Entegrasyonu: Midyat hasırında, hasır örgü ile telkari sanatı iç içe geçer. Bir şahmeranda hem hasır örgünün asaletini hem de telkarinin ince işçiliğini aynı anda görmek mümkündür.
- Çift Yüz Özelliği: Midyat hasırı, usta işçiliği sayesinde arkası ve önü ayırt edilemeyecek şekilde çift taraflı kusursuz bir simetriye sahiptir.
Midyat Hasır Sanatı ile yapılmış tüm ürünlerimizin linklerine ulaşmak için tıklayınız.