Geçmişten Günümüze Geleneksel Midyat Hasır Sanatı

Midyat Hasırı Nedir ve Tarihçesi

Midyat hasır sanatı, Mezopotamya’nın en eski yerleşim yerlerinden biri olan Mardin Midyat’ta, asırlardır Süryani ustaların ellerinde şekillenerek günümüze ulaşmış çok özel bir gümüş örme zanaatıdır. Genellikle Trabzon hasırı ile karıştırılsa da, Midyat hasırı tamamen kendine özgü örgü tekniği, esnek yapısı ve asil duruşuyla ayrışır. Gümüş tellerin ilmek ilmek, adeta bir kumaş gibi dokunmasıyla üretilen bu takılar; şahmeranlardan bilekliklere, takı setlerinden kolyelere ve küpelere kadar geniş bir yelpazede Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından da korunan coğrafi işaretli el sanatlarımızın en nadide örneklerindendir.

Midyat Hasır Sanatının Teknik Özellikleri ve İşçiliği

Midyat hasırını benzersiz kılan, üretimindeki milimetrik el işçiliği ve sabırdır. Bu sanatın temel yapım aşamaları şu şekildedir:

İnce Tel Çekimi: 925 ayar saf gümüş, eritilerek haddelerden geçirilir ve saç teli inceliğinde mikronluk tellere dönüştürülür. 

Örme ve Bükme: Çekilen bu incecik gümüş teller, Midyatlı zanaatkarlar tarafından geleneksel örgü kalıpları kullanılarak tamamen elde dokunur. Trabzon hasırına göre daha esnek, yumuşak ve tene uyumlu bir doku elde edilir.

Tasarım Çeşitliliği ve Örgü Formu: Ürün tasarımı örgü formunda ise 2 veya 3 hasırın bir arada örgü yapılarak kullanılması ya da tasarımda hasırın püskül bölümünde estetik bir detay olarak kullanılması mümkündür. Bu sayede takılar hem daha dolgun bir hacim kazanır hem de hareketli bir zarafet sunar.

Kilit ve Motif İşçiliği: Dokunan hasır şeritlerin uçları, yine Midyat'ın simgesi olan telkari motifli ya da Anadolu Motifleri kullanılmış kilit kapakları veya bağlantılarla birleştirilir.

Midyat Hasırı ile Trabzon Hasırı Arasındaki Farklar Nelerdir?

Gümüş takı dünyasında sıkça karıştırılan bu iki sanat arasındaki temel farklar şunlardır:

Doku ve Esneklik: Trabzon hasırı daha sert, kalıp gibi ve geniş şeritler halinde örülürken; Midyat hasırı dantel gibi zarif, dökümlü ve vücut hatlarına (özellikle el ve bilek yapısına) tam uyum sağlayan esnek bir yapıya sahiptir.

Motif Entegrasyonu: Midyat hasırında, hasır örgü ile telkari sanatı iç içe geçer. Bir şahmeranda hem hasır örgünün asaletini hem de telkarinin ince işçiliğini aynı anda görmek mümkündür.